blank

Co to jest zgryz otwarty?

Zauważyłeś u siebie widoczną przestrzeń między przednim odcinkiem górnych i dolnych zębów? Taki objaw często wskazuje na zgryz otwarty, który może wpływać nie tylko na sam wygląd uśmiechu, ale także na sposób jedzenia, mówienia, czy ogólną pracę stawu skroniowo żuchwowego. Aby zapobiec związanym z tym problemom, warto skorzystać z pomocy specjalisty, który po diagnozie zaproponuje dalsze działania. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ta wada i dlaczego nie warto jej bagatelizować.

  • Zgryz otwarty to wada, w której część zębów górnych i dolnych nie styka się ze sobą przy zamknięciu ust.
  • Najczęściej dotyczy odcinka przedniego i może powodować trudności z odgryzaniem, żuciem oraz wymową.
  • Wyróżnia się zgryz otwarty częściowy i całkowity oraz postać o podłożu zębowym lub szkieletowym.
  • Przyczyny obejmują zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, w tym szczególnie długotrwałe złe nawyki.
  • Leczenie zależy od stopnia zaawansowania wady i może obejmować aparaty ortodontyczne, terapię czynnościową, a w ciężkich przypadkach leczenie chirurgiczne.
  • Wczesna diagnoza pozwala ograniczyć rozwój wady i często skraca czas leczenia.

Definicja zgryzu otwartego

Zgryz otwarty to wada zgryzu, w której przy zamknięciu ust część zębów górnych i dolnych nie styka się ze sobą, mimo że pozostałe zęby pozostają w kontakcie. Najczęściej dotyczy odcinka przedniego, pomiędzy siekaczami. Rzadziej obejmuje zęby boczne.

Rodzaje zgryzu otwartego

Wadę dzieli się według dwóch głównych kryteriów, a więc miejsca, w którym brakuje kontaktu między zębami, oraz przyczyny jej powstawania. Ze względu na lokalizację wyróżnia się:

  • Zgryz otwarty częściowy – brak kontaktu obejmuje jedynie wybrany odcinek łuku zębowego. Może mieć postać:
    • Boczną – zęby przednie mogą się stykać, a brak kontaktu występuje w odcinkach bocznych.
    • Przednią – brak kontaktu dotyczy zębów przednich, najczęściej w odcinku między siekaczami. To najczęstsza i najbardziej widoczna postać wady.
  • Zgryz otwarty całkowity – brak kontaktu dotyczy zarówno odcinka bocznego, jak i przedniego. To rzadko spotykana, zaawansowana wada często o podłożu kostnym.

Podział ze względu na przyczynę powstawania obejmuje wadę o podłożu zębowym oraz szkieletowym. W pierwszym przypadku problem wynika z nieprawidłowego ustawienia lub wyrzynania zębów, przy zachowanych prawidłowych relacjach kości szczęki i żuchwy. Zgryz otwarty szkieletowy związany jest natomiast z zaburzeniami wzrostu i proporcji kości twarzoczaszki. Dotyczy nie tylko samych zębów, ale całej budowy zgryzu i często wymaga bardziej złożonego leczenia.

Jak rozpoznać zgryz otwarty?

Przede wszystkim należy jasno zaznaczyć, że zgryz otwarty nie jest wcale taki prosty do zdiagnozowania bez udziału specjalisty. Początkowo dotyczy bowiem wyłącznie niewielkich odcinków pomiędzy kilkoma zębami, które mogą wyglądać normalnie. W takich przypadkach pacjent o problemie dowiaduje się najczęściej podczas wizyty u dentysty. Dopiero w bardziej zaawansowanych przypadkach można zaobserwować:

  • większą, widoczną przestrzeń między zębami;
  • trudności z odgryzaniem pokarmów i zaburzenia funkcji żucia, szczególnie przy twardszych produktach,
  • problemy z wymową, np. seplenienie lub niewyraźną artykulację części głosek,
  • wysuwanie języka między zęby podczas mówienia lub połykania,
  • uczucie niestabilnego zwarcia lub zmęczenia mięśni żucia,
  • dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych, jak np. trzaski, napięcie lub ból.

Objawy zgryzu otwartego mogą mieć różne nasilenie i nie zawsze występują jednocześnie. Co więcej, problem ten dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych. Jeżeli więc podejrzewają go Państwo u siebie lub swoich dzieci, nie warto czekać i udać się na konsultację. Dlatego już dziś zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą ortodoncji w Gdyni. W ramach naszych usług zapewniamy profesjonalną diagnozę, która postawiona z odpowiednim wyprzedzeniem, często ogranicza leczenie do absolutnego minimum.

Przyczyny zgryzu otwartego

W praktyce zgryz otwarty rzadko jest efektem jednej przyczyny. Najczęściej wada rozwija się na skutek współdziałania kilku czynników. Najprostszy ich podział obejmuje:

  • Przyczyny genetyczne, a więc te, na które chory nie ma wpływu. Są to:
    • predyspozycje do określonego typu budowy twarzoczaszki,
    • zaburzone proporcje szczęki i żuchwy,
    • pionowy kierunek wzrostu twarzy.
  • Przyczyny środowiskowe, a więc te, które są nabyte z czasem. Są to m.in.:
    • długotrwałe ssanie palca, czy smoczka,
    • wsuwanie języka między zęby,
    • oddychanie przez usta, często związane z przewlekłymi problemami laryngologicznymi,
    • zaburzenia napięcia mięśni w obrębie warg i języka,
    • przedwczesna utrata zębów mlecznych lub stałych.

Warto tu również wspomnieć, ze zgryz otwarty paradoksalnie może być spowodowany długotrwałym utrzymywaniem się innej wady. Należy bowiem jasno podkreślić, że brak leczenia ortodontycznego z reguły oznacza pogłębianie się problemów i powstanie nowych.

Jak diagnozuje się wadę?

Rozpoznanie zgryzu otwartego zawsze wymaga wizyty u specjalisty. Całość rozpoczyna dokładne badanie ortodontyczne. W jego trakcie lekarz przede wszystkim przeprowadza wywiad, w którym uwzględnia się przebyte leczenie, nawyki oraz ewentualne dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych. Następnie ocenia sposób kontaktu zębów przy zwarciu, ustawienie łuków zębowych oraz proporcje twarzy i pracę mięśni podczas mówienia i połykania.

Badanie kliniczne uzupełnia się diagnostyką obrazową. Najczęściej obejmuje ona zdjęcia RTG. Pozwalają one ocenić relacje między szczęką a żuchwą oraz ustalić, czy wada ma podłoże zębowe, czy szkieletowe.

Metody leczenia zgryzu otwartego

Leczenie zgryzu otwartego zawsze planuje się indywidualnie, ponieważ ta sama wada może mieć zupełnie inne przyczyny i stopień zaawansowania u różnych pacjentów. Dokładna metoda zależy więc od tego, czy wada ma charakter zębowy czy szkieletowy, jak duża jest przerwa między zębami oraz czy pacjent znajduje się jeszcze w okresie wzrostu.

Po kompleksowej diagnozie lekarz przygotowuje specjalistyczne modele diagnostyczne lub skany cyfrowe łuków zębowych. Pozwalają one dokładnie przeanalizować ustawienie zębów i zaplanować ich docelowe pozycje.

Leczenie ortodontyczne

Leczenie ortodontyczne jest podstawową metodą korekcji zgryzu otwartego – stosuje się je samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego. W wielu przypadkach pozwala skutecznie zamknąć przerwę między zębami bez konieczności stosowania bardziej inwazyjnych procedur. Dobór konkretnej techniki zależy od wieku pacjenta, rodzaju wady oraz jej nasilenia. Ortodonta może wykorzystać:

  • Aparaty ruchome – stosowane głównie u dzieci i młodszych pacjentów w okresie wzrostu. Ich zadaniem jest wpływanie na rozwój zgryzu, tor wzrostu szczęk oraz eliminowanie nieprawidłowych funkcji, które sprzyjają pogłębianiu wady. Najlepsze efekty dają przy wczesnym rozpoznaniu problemu.
  • Aparaty stałe – stosowane są u starszych pacjentów. Umożliwiają one precyzyjne przesuwanie zębów, kontrolę ich nachylenia oraz stopniowe zamykanie przestrzeni między łukami zębowymi.
  • Przezroczyste nakładki – stosowane są w wybranych, jedynie mniej zaawansowanych przypadkach, gdy dla pacjenta ważna jest estetyka. Działają podobnie jak aparat stały, jednak wymagają bardzo dobrej współpracy pacjenta.

Czas leczenia ortodontycznego jest zawsze indywidualny i zależy od stopnia zaawansowania wady oraz reakcji tkanek na leczenie. Najczęściej trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu miesięcy.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne stosuje się wyłącznie w zaawansowanych problemach, najczęściej o podłożu szkieletowym. Polega ono na wykonaniu zabiegu, który ma na celu korekcję ustawienia szczęki, żuchwy lub obu struktur, tak aby przywrócić prawidłowe relacje między nimi i umożliwić dalsze leczenie z wykorzystaniem aparatu.

Leczenie chirurgiczne najczęściej poprzedzone jest leczeniem ortodontycznym, którego celem jest odpowiednie ustawienie zębów. Noszenie aparatu kontynuuje się również po zabiegu, w celu poprawienia i ustabilizowania uzyskanego efektu.

Terapeutyczne podejście behawioralne

Samo leczenie opisane wyżej to często za mało. Szczególnie jeśli powstawanie zgryzu otwartego było efektem nieprawidłowych nawyków. W naszej klinice zwracamy dużą uwagę na tzw. terapię czynnościową, której celem jest usunięcie przyczyn odpowiedzialnych za powstawanie wady i ograniczenie ryzyka jej nawrotu po zakończeniu leczenia ortodontycznego.

W praktyce oznacza to podejście holistyczne, które poza właściwym leczeniem obejmuje profilaktykę, a więc pracę nad:

  • prawidłowym ułożeniem języka,
  • sposobem połykania
  • napięciem mięśni warg i policzków.
  • prawidłowym torem oddychania
  • eliminacją szkodliwych nawyków jak wsuwanie języka między zęby czy utrzymywanie otwartych ust w spoczynku.

Oznacza to, że w zależności od potrzeb, lekarz może zalecić ćwiczenia miofunkcjonalne (trening języka, warg, podniebienia i policzków) poprzez współpracę z logopedą.

Konsekwencje zgryzu otwartego

Nieprawidłowe ustawienie zębów w opisywanej wadzie, wbrew pozorom nie jest wyłącznie problemem estetycznym. Zaniedbany problem z czasem może prowadzić do kolejnych, związanych z samą jamą ustną, jak i ogólnym funkcjonowaniem. Do najczęstszych konsekwencji należą:

  • trudności z odgryzaniem i żuciem pokarmów, a w konsekwencji problemy z trawieniem;
  • przeciążenie wybranych grup zębów, a w konsekwencji pogłębianie się wady i powstawanie nowych;
  • problemy z wymową i artykulacją niektórych głosek, a w konsekwencji spadek pewności siebie;
  • utrwalanie niekorzystnych nawyków i znów dalsze pogłębianie się wady;
  • przeciążenia mięśni żucia i dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Z doświadczenia zawsze odpowiadamy, że jak najszybciej. Pacjenci, u których wada nie zdążyła się jeszcze rozwinąć, zwykle wymagają prostszego i krótszego leczenia. W przypadku dzieci pierwsza konsultacja ortodontyczna zalecana jest około 7. roku życia, ponieważ na tym etapie można już ocenić rozwój zgryzu i wcześnie wychwycić nieprawidłowości. Nawet jeśli nie wymagają jeszcze leczenia.

U młodzieży i dorosłych sygnałem do wizyty powinna być widoczna przerwa między zębami, trudności z odgryzaniem pokarmów, problemy z wymową lub dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych. Im wcześniej zgryz otwarty zostanie oceniony przez specjalistę, tym większa szansa na leczenie mniej skomplikowane i bardziej przewidywalne.

Przypomnijmy na koniec, że w początkowych stadiach wada ta nie daje jednoznacznych objawów. Wizyta u ortodonty w praktyce będzie zatem konieczna od razu, gdy o problemach ze zgryzem wspomni dentysta na rutynowej kontroli.

FAQ

Czy zgryz otwarty zawsze wymaga leczenia?

Nie każdy zgryz otwarty wymaga natychmiastowej terapii, ale każda taka wada powinna zostać oceniona przez ortodontę. Jeśli powoduje trudności w żuciu, problemy z wymową, przeciążenia zębów lub ma tendencję do pogłębiania się, leczenie jest zwykle zalecane.

Jak długo trwa leczenie zgryzu otwartego aparatem ortodontycznym?

Czas leczenia zależy od przyczyny i stopnia zaawansowania wady. Najczęściej trwa od około 18 do 24 miesięcy, choć w bardziej złożonych przypadkach może być dłuższy, szczególnie gdy leczenie ortodontyczne łączy się z innymi metodami.

Czy zgryz otwarty można skutecznie skorygować u dorosłych?

Tak, zgryz otwarty można, a nawet trzeba leczyć także u dorosłych pacjentów. Najczęściej stosuje się w tym celu aparaty stałe lub nakładki ortodontyczne, a w cięższych wadach o podłożu szkieletowym całość uzupełnia leczenie chirurgiczne.

Jakie są najczęstsze przyczyny zgryzu otwartego u dzieci?

Najczęściej są to czynniki środowiskowe związane z nawykami oraz sposobem oddychania i połykania. Do głównych przyczyn należą długotrwałe ssanie palca lub smoczka, wsuwanie języka między zęby podczas połykania, oddychanie przez usta oraz utrzymywanie niemowlęcego sposobu połykania w późniejszym wieku. Czynniki te wywierają stały nacisk na zęby i rozwijające się kości szczęk, co stopniowo prowadzi do powstania przerwy między zębami.

Jak zapobiegać powstawaniu wady?

Profilaktyka polega przede wszystkim na wczesnym eliminowaniu szkodliwych nawyków i kontrolowaniu rozwoju zgryzu. U dzieci kluczowe jest ograniczenie długotrwałego ssania palca lub smoczka, dbanie o prawidłowy tor oddychania oraz obserwowanie sposobu połykania i ułożenia języka. Równie ważne są regularne wizyty kontrolne u stomatologa i wczesna konsultacja ortodontyczna, ponieważ szybka reakcja pozwala często zatrzymać rozwój wady jeszcze przed koniecznością pełnego leczenia ortodontycznego.

Data publikacji: