blank

Co to jest przodozgryz i jak można go leczyć?

Przodozgryz to wada zgryzu, która wpływa jednocześnie na wiele aspektów. Wśród nich znajdują się m.in. wygląd uśmiechu, sposób żucia, czy praca stawów skroniowo-żuchwowych. Może wiązać się także ze ścieraniem zębów i licznymi przeciążeniami, które wpływają na ogólne samopoczucie. W tym artykule wyjaśniamy, na czym dokładnie polega ta wada, jakie są jej najczęstsze przyczyny, objawy oraz jakie metody leczenia może zaproponować ortodonta u dzieci i dorosłych.

  • Przodozgryz to wada zgryzu, w której zęby w żuchwie są wysunięte przed te w szczęce.
  • Objawia się m.in. zmianą rysów twarzy (wysunięta broda, dolna warga), trudnościami z odgryzaniem pokarmów, ścieraniem zębów, bólami stawów skroniowo-żuchwowych i zaburzeniami mowy.
  • Przyczyny mogą mieć podłoże genetyczne (budowa szczęki i żuchwy) oraz środowiskowe (przewlekłe oddychanie przez usta, nieprawidłowe ułożenie języka czy przedwczesna utrata zębów).
  • Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz zdjęciach RTG (szczególnie cefalometrycznych), a w trudniejszych przypadkach także tomografii CBCT.
  • Sposób leczenia zależy od tego, czy przodozgryz ma charakter zębowy, szkieletowy czy czynnościowy. Wykorzystuje się aparaty ruchome i stałe, przezroczyste nakładki, a w ciężkich wadach szkieletowych leczenie ortodontyczno-chirurgiczne.
  • Wczesne leczenie u dzieci pozwala często uniknąć operacji w wieku dorosłym, a u wszystkich pacjentów zmniejsza ścieranie zębów, poprawia żucie, wymowę, komfort stawów oraz wygląd i proporcje twarzy.

Czym jest przodozgryz?

Przodozgryz to doprzednia wada zgryzu III klasy, w której dolny łuk zębowy i żuchwa są wysunięte do przodu względem szczęki. To zatem sytuacja zupełnie odwrotna do zgryzu prawidłowego. Relacja ta może dotyczyć całego dolnego łuku zębowego lub tylko jego przedniego odcinka. W ortodoncji najczęściej wyróżnia się kilka postaci tej wady:

  • Przodozgryz częściowy – wysunięta jest tylko przednia część dolnego łuku zębowego, przy prawidłowych lub zbliżonych do prawidłowych kontaktach zębów bocznych.
  • Przodozgryz całkowity – problem dotyczy zarówno zębów przednich, jak i bocznych.
  • Przodozgryz rzekomy – wysunięcie dolnego łuku jest pozorne i wynika głównie z zahamowania doprzedniego wzrostu szczęki lub funkcjonalnego przesuwania żuchwy do przodu przy zwarciu.

Dodatkowe objawy przodozgryzu

Poza samym wysunięciem dolnych zębów przed górne, u pacjentów z przodozgryzem mogą pojawiać się także inne charakterystyczne objawy:

  • Zmiana rysów twarzy – objawia się m.in. wysunięciem dolnej wargi i brody, wygładzeniem bruzdy wargowo-bródkowej, wklęsłym profilem i często wydłużeniem dolnego odcinka twarzy.
  • Trudności z odgryzaniem twardszych pokarmów (np. pieczywa, jabłek, warzyw), co sprzyja problemom trawiennym.
  • Zaburzenia mowy – głównie seplenienie i inne formy dyslalii, które są związane z nieprawidłowym położeniem języka.
  • Dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych – są to m.in. bóle w okolicy stawów, trzaski, przeskakiwanie, czasem ograniczenie ruchomości żuchwy i napięciowe bóle głowy.
  • Przyspieszone ścieranie zębów przednich i objawy przeciążenia przyzębia, takie jak nadwrażliwość czy recesje dziąsłowe.

W zaawansowanych przypadkach przodozgryzu opisywane objawy zwykle się nasilają, a wada może dodatkowo wiązać się z problemami oddechowymi, np. chrapaniem czy bezdechem sennym.

Przyczyny przodozgryzu

Przodozgryz może być spowodowany czynnikami genetycznymi lub nabytymi. W przypadku tych pierwszych dotyczy to przede wszystkim skłonności do nadmiernego wzrostu żuchwy, niedoboru wzrostu szczęki lub połączenia obu tych cech.

Czynniki środowiskowe wpływają z kolei na sposób oddychania, położenie języka i kontakty między zębami, a tym samym na kierunek wzrostu kości twarzy. Doskonałym przykładem może być tutaj przerost migdałka gardłowego, czy przewlekłe oddychanie przez usta. Sprzyjają one obniżeniu języka i słabszej stymulacji szczęki, przez co ta rośnie mniej w kierunku do przodu.

Jak diagnozuje się przodozgryz?

Diagnostyki przodozgryzu zawsze dokonuje lekarz ortodonta. Podczas badania klinicznego ocenia on ustawienie zębów przy zwarciu, relacje między zębami górnymi i dolnymi, szerokość i kształt łuków zębowych oraz proporcje twarzy z profilu. Analizuje się m.in. wysunięcie brody, ustawienie warg, czy wysokość dolnego odcinka twarzy.

Następnie wykonywana jest diagnostyka obrazowa. Standardem są zdjęcia RTG, szczególnie cefalometryczne (boczne zdjęcie głowy), które pozwalają zmierzyć kąty i odległości między kośćmi szczęki a żuchwy oraz określić, czy u pacjenta występuje niedorozwój szczęki, nadmierny wzrost żuchwy, czy kombinacja obu tych czynników. Uzupełniająco wykonuje się także pantomogram, a w bardziej złożonych przypadkach także tomografię CBCT.

Na podstawie badania klinicznego oraz obrazowego ortodonta może ocenić, czy przodozgryz ma charakter zębowy, szkieletowy czy czynnościowy, a dzięki temu dobrać odpowiednią metodę leczenia.

Metody leczenia przodozgryzu

Sposób leczenia przodozgryzu zależy od charakteru wady oraz wieku pacjenta i nasilenia problemu. Dlatego też decyzję o rodzaju terapii zawsze podejmuje lekarz na podstawie analizy konkretnego przypadku.

Przodozgryz zębowy

W przodozgryzie zębowym nieprawidłowo ustawione są zęby, a relacje kości są prawidłowe. Leczenie tego rodzaju wady opiera się wyłącznie na leczeniu ortodontycznym, które zależne jest od wieku pacjenta. U dzieci najczęściej stosuje się aparaty ruchome, które wspomagać mogą ekspandery, które poszerzają górny łuk zębowy. U młodzieży i dorosłych wykorzystuje się aparaty stałe lub, gdy wada nie jest wielka, przezroczyste nakładki.

W wybranych sytuacjach, gdy w łuku zębowym brakuje miejsca, leczenie mogą uzupełniać stripping (piłowanie zębów) lub ekstrakcje.

Przodozgryz szkieletowy

W przodozgryzie szkieletowym problem dotyczy przede wszystkim kości, a nie samych zębów. Może być efektem tego, że żuchwa jest nadmiernie wysunięta, szczęka niedorozwinięta albo występuje kombinacja tych zaburzeń. Tu również leczenie zależy od wieku pacjenta. U dzieci w fazie wzrostu stosuje się leczenie ortopedyczne, którego celem jest modyfikacja wzrostu, czyli takie prowadzenie rozwoju kości, żeby pobudzić wzrost szczęki, a jednocześnie spowolnić wysuwanie żuchwy. Osiąga się to za pomocą aparatów (np. ekspandera, czy aparatów ruchomych), ćwiczeń miofunkcjonalnych i pracy nad nawykami.

U młodzieży i dorosłych z umiarkowanym przodozgryzem szkieletowym stosuje się najczęściej kamuflaż ortodontyczny. Polega on na takim ustawieniu zębów, żeby wizualnie i funkcjonalnie poprawić zgryz, bez ingerencji w kość. Do uzyskania tego efektu wykorzystuje się aparaty stałe oraz miniimplanty. W łagodniejszych przypadkach rolę aparatu stałego mogą przejąć także odpowiednio zaplanowane nakładki przezroczyste.

Przy dużych zaburzeniach szkieletowych zaleca się leczenie ortodontyczno-chirurgiczne. Najpierw prowadzi się leczenie aparatem stałym w celu ustawienia zębów w optymalnym położeniu względem kości, następnie wykonuje się zabieg ortognatyczny (np. cofnięcie żuchwy, wysunięcie szczęki lub operację dwuszczękową), a po wygojeniu kontynuuje się leczenie aparatem.

Przodozgryz czynnościowy

W przodozgryzie czynnościowym, w pozycji spoczynkowej żuchwa może ustawiać się prawidłowo. Problem pojawia się jednak przy zacisku, gdy ta przesuwa się do przodu, żeby ominąć „przeszkodę” zębową z przodu (np. jeden lub kilka zębów w zgryzie krzyżowym). Na zewnątrz wygląda to dokładnie jak przodozgryz, ale jego przyczyną jest przede wszystkim nieprawidłowa funkcja i kontakty między zębami, a nie budowa kości.

Leczenie ma na celu przede wszystkim usunięcie tej „przeszkody” zgryzowej i „nauczenie” żuchwy prawidłowego sposobu zamykania. U dzieci w wieku mniej więcej 7–10 lat stosuje się wczesne leczenie, tak aby nie dopuścić do utrwalenia wady. W praktyce może to oznaczać delikatne zeszlifowanie zębów, które stykają się zbyt wcześnie i zmuszają żuchwę do wysuwania się do przodu, a także zastosowanie aparatów ruchomych. U starszej młodzieży i dorosłych leczenie przodozgryzu czynnościowego zwykle wymaga zastosowania aparatu stałego. Niezwykle ważne jest tutaj jednak wczesne rozpoznanie problemu, ponieważ nieleczony może z czasem przekształcić się w przodozgryz szkieletowy, który wymaga już znacznie bardziej złożonego leczenia.

Dlaczego warto podjąć leczenie?

Leczenie przodozgryzu warto podjąć nie tylko ze względów estetycznych, ale przede wszystkim po to, żeby ograniczyć długoterminowe skutki zdrowotne tej wady. Do najważniejszych korzyści wynikających z terapii należą m.in.:

  • Mniejsze ścieranie i pękanie zębów przednich – siły gryzienia rozkładają się równomierniej, co ogranicza mikropęknięcia i utratę twardych tkanek, szczególnie na siekaczach dolnych.
  • Lepsza higiena i ochrona przyzębia – zęby łatwiej czyścić, co przekłada się na mniejsze ryzyko próchnicy i chorób dziąseł.
  • Zmniejszenie dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych – ograniczone zostają bóle stawów, trzaski, napięciowe bóle głowy i dolegliwości mięśniowe.
  • Poprawa mowy i oddychania – poprawne ustawienie języka staje się czymś naturalnym, a dzięki temu polepsza się artykulacja głosek, a oddychanie staje się łatwiejsze. Często ustępują też dodatkowe problemy, np. chrapanie.
  • Korzyści psychologiczne – poprawa wyglądu wiąże się z wyraźną poprawą jakości życia i samooceny.
  • Lepsze trawienie – rozdrabnianie pokarmu, a więc pierwszy etap trawienia przebiega prawidłowo tylko przy zdrowym zgryzie.

Profilaktyka przodozgryzu

Profilaktyka przodozgryzu polega głównie na jak najwcześniejszym wychwyceniu pierwszych nieprawidłowości oraz ograniczaniu czynników, które zaburzają rozwój szczęki i żuchwy. U części pacjentów nie da się zapobiec wadzie (silne podłoże genetyczne), ale można zmniejszyć jej nasilenie i uniknąć ciężkich powikłań. Działania, podobnie jak sposób leczenia, w dużej mierze zależą od wieku pacjenta. U dzieci będą to m.in.:

  • Wyeliminowanie nawyku ssania palca i odstawienie smoczka najpóźniej do 3 roku życia – oba czynniki zwiększają ryzyko nieprawidłowego ustawienia szczęk.
  • Dbanie o drożność nosa i leczenie przewlekłych infekcji laryngologicznych – oddychanie przez usta sprzyja nieprawidłowemu ułożeniu języka, zmianie napięcia mięśni i zaburzeniom wzrostu kości twarzy.
  • Regularne kontrole stomatologiczne i ortodontyczne – pierwsza wizyta kontrolna u ortodonty powinna się odbyć ok. 7. roku życia, a u dentysty z chwilą pojawienia się pierwszych zębów. Im szybciej zdiagnozuje się problem, tym łatwiejsze będzie jego wyleczenie.
  • Szybkie leczenie próchnicy i zachowanie zębów mlecznych tak długo, jak to możliwe – przedwczesna ich utrata zaburza prowadzenie wyrzynających się zębów stałych i sprzyja nieprawidłowym relacjom łuków zębowych.
  • W razie potrzeby współpraca z logopedą – nieprawidłowy tor połykania, złe ułożenie języka czy wady wymowy (np. przy zgryzie krzyżowym/przodozgryzie) mogą utrwalać niewłaściwą pozycję żuchwy i zębów.

U młodzieży i dorosłych podstawą będą regularne kontrole stomatologiczne. W tym wieku niezwykle istotne stają się również odbudowy braków zębowych (np. po ekstrakcjach). Długotrwały brak zębów sprzyja bowiem przesuwaniu się pozostałych. W przypadku przodozgryzu czynnościowego niezwykle istotne jest też pracowanie nad nawykami parafunkcyjnymi (zaciskanie, zgrzytanie zębami, „pchanie” żuchwy do przodu) oraz nad nieprawidłowymi pozycjami spoczynkowymi języka i żuchwy.

Podejrzewasz przodozgryz u siebie lub u dziecka?

Jeśli w uśmiechu widoczne są dolne zęby wysunięte przed górne, pojawiają się trudności z odgryzaniem pokarmów, ścieranie przednich zębów, bóle w okolicy stawów skroniowo-żuchwowych lub problemy z wyraźną wymową, warto jak najszybciej skonsultować się z ortodontą. Wczesna diagnostyka przodozgryzu pozwala w wielu przypadkach zastosować prostsze leczenie ortodontyczne u dzieci, a u dorosłych zaplanować terapię, która ograniczy ryzyko konieczności rozległych zabiegów chirurgicznych w przyszłości.

Jeżeli zatem podejrzewają u siebie Państwo przodozgryz, zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą ortodoncji w Gdyni. W MedicoDent wykonujemy pełną diagnostykę, a następnie dobieramy leczenie dostosowane do wieku i rodzaju wady – od aparatów stałych i ruchomych po najbardziej skomplikowane leczenie chirurgiczne. Wszystko w oparciu o ogromne doświadczenie i nowoczesną technologię, które sprawiają, że leczenie jest skuteczne, bezpieczne i przewidywalne.

FAQ

Czy przodozgryz zawsze wymaga leczenia?

Nie każdy przodozgryz wymaga natychmiastowej terapii, ale każdy powinien zostać oceniony przez ortodontę. Jeśli wada wpływa na żucie, ścieranie zębów, rysy twarzy, stawy lub wymowę, leczenie jest zwykle zalecane.

W jakim wieku najlepiej rozpocząć leczenie przodozgryzu?

Pierwsza kontrola ortodontyczna powinna odbyć się około 7. roku życia. Leczenie planuje się indywidualnie – część przodozgryzów koryguje się już w uzębieniu mieszanym, inne dopiero gdy w łuku są już wyłącznie zęby stałe.

Czy aparat ortodontyczny zawsze wystarczy?

W większości przypadków tak. Wyjątkiem są ciężkie przodozgryzy szkieletowe, gdzie potrzebne bywa leczenie ortodontyczno-chirurgiczne.

Czego sam aparat nie skoryguje w ciężkim przodozgryzie szkieletowym?

W rozległych przodozgryzach szkieletowych aparat może poprawić kontakt zębów i komfort żucia, ale nie jest w stanie samodzielnie cofnąć wyraźnie wysuniętej żuchwy ani „nadgonić” niedorozwiniętej szczęki u dorosłego pacjenta. W takich sytuacjach pełna poprawa rysów twarzy i relacji między szczęką a żuchwą wymaga zwykle połączenia leczenia ortodontycznego z zabiegiem ortognatycznym, a aparat służy przede wszystkim do przygotowania do zabiegu i utrwalenia jego efektów.

Ile trwa leczenie przodozgryzu przy aparacie?

Najczęściej od 18 do 30 miesięcy, w zależności od nasilenia wady, wieku pacjenta, rodzaju aparatu i tego, czy konieczne jest przygotowanie do zabiegu chirurgicznego.

Data publikacji: